Yeni anayasada 11 madde tamam sıra destek turunda

17 Haziran 2012

 

Star / 17.06.2012

 

NEVİN BİLGİN ANKARA

 

TEMEL HAKLAR VE ÖZGÜRLÜKLERDE BÜYÜK ORANDA UZLAŞILDI

 

Meclis Anayasa Uzlaşma Komisyonu anayasanın omurgasını oluşturan Temel Haklar ve Hürriyetler kısmında 11 maddeyi tamamladı. Başlangıç kısmının yazımını sonraya bırakan komisyon, eşcinsellerle ilgili talep nedeniyle “eşitlik”,  anadilde eğitim hakkı nedeniyle “çocuk hakları”,  Femenler gibi gösteriler nedeniyle “genel ahlak” ve mahkemelerde savunmada “tercihli dil” kullanımı dışındaki hükümler bölümünde anlaştı. Komisyon Pazartesi günü muhalefet liderlerine gidecek. Yaz döneminde yazım çalışmasını sürdürecek olan komisyon yıl sonuna kadar yazım işlemini bitirmeyi planlıyor.

 

Temel Haklar ve Hürriyetler

Temel İlkeler

Madde 1:

İnsan onur ve haysiyeti.

İnsan onur ve haysiyeti dokunulmazdır. İnsan onur ve haysiyeti insan haklarının ve anayasal düzenin temelidir. Devlet insan onur ve haysiyetiyle insanın maddi ve manevi varlığını geliştirme hakkına saygı duyar, bu değerleri korur ve bunların önündeki tüm engelleri kaldırır:

 

Madde 2:

Temel hak ve hürriyetlerin (özgürlüklerin) niteliği ve bütünlüğü.

Herkes, kişiliğine bağlı dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere özgürlüklere sahiptir.

Temel hak ve hürriyetler, özgürlükler bir bütündür ve birbirini tamamlar.

 

Madde 3:

Eşitlik maddesi (ötelendi)

 

Madde 4:

Hayat hakkı

Herkes yaşama hakkına sahiptir. Meşru müdafaa ve suçla mücadele esnasında kanunun cevaz verdiği durumlarda hayat hakkını ortadan kaldıracak ya da tehlikeye düşürecek ölçüde güç kullanımının kesinlikle zorunlu olması hali istisnadır.

 

Madde 5:

insanın maddi ve manevi varlığı, bütünlüğünün korunması.

Herkes maddi ve manevi varlığını koruma, geliştirme ve buna saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Tıbbi zorunluluklar ya da kişinin aydınlatılarak rızası alınmak şartıyla kanunda açıkça belirtilen haller dışında bilimsel ve tıbbi deneyler dahil vücut bütünlüğüne dokunulamaz. İnsan bedeni organları, onur ve haysiyetine ayrı bir şekilde metalaştırılamaz.

 

Madde 6:

İşkence, insanlık dışı ve aşağılayıcı muamele yasağı.

İşkence, insanlık dışı, aşağılayıcı muamele yasaktır. Hürriyetlerin kısıtlanması ve cezaların infazı halleri dahil olmak üzere hiç kimseye insan onur ve haysiyetiyle bağdaşmayan bir ceza verilemez ve muamele yapılamaz.

 

Madde 7:

 

Çocuk hakları (atlandı)

 

Madde 8:

 

Zorla çalıştırma ve angarya yasağı.

 

Hiç kimse zorla çalıştırılamaz. İnsan ticareti ve angarya yasaktır. Ülke ihtiyaçlarının zorunlu kıldığı alanlarda öngörülen vatandaşlık ödevi niteliğindeki beden ve fikir çalışmaları tutukluluk ve hükümlülük hallerinde yapılan çalışmalar ile vatan hizmeti niteliğindeki çalışmalara ilişkin esaslar kanunla düzenlenir.

 

Madde: 9:

Herkes kişi ve hürriyeti ve güvenliğine sahiptir. 

 

Aşağıda gösterilen durumlar dışında kimse kişi hürriyetlerdin mahrum bırakılamaz: Mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcı cezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi. Mahkeme kararının ya da kişinin kendisinin veya başkalarının hak ve hürriyetlerinin korunması bakımından kanunda öngörülen yükümlülüğün yerine getirilmesi. Usulüne aykırı şekilde ülkeye giren veya hakkında sınır dışı etme ya da iade kararı verilen kişinin yakalanması, gözaltına alınması veya tutuklanması.

 

Yakalama ve tutuklama hakim kararıyla olur. Tutuklama kararı hakkında kuvvetli suç şüphesi bulunan kişilerin ancak kaçmalarını, delilerin yok edilmesini veya değiştirilmesini önlemek amacıyla veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlu kılan ve kanunda gösterilen diğer hallerde verilebilir. Hiçbir suç tipi için kuvvetli suç şüphesinin varlığı veya isnat edilen suçun ağırlığı tek başına tutuklama nedeni sayılamaz. Tutuklama nedenlerinin varlığı somut olgulara dayandırılarak gerekçeli olarak belirtilmedikçe ve adli kontrol önlemlerinin yetersizliği açıklanmadıkça tutuklamanın devamı kararı verilemez. Hakim kararı olmadan yakalama, ancak suçüstü halinde veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde suçluluğu hakkında kuvvetli şuç şüphesi bulunan kişilerle ilgili yapılabilir. Yakalama ve tutuklamanın usul ve esasları kanunla belirlenir.

 

Yakalanan ve tutuklanan kişiye yakalama ve tutuklama sebepleriyle hakkındaki iddialar ve kanunen kendisine tanınan haklar herhalde yazılı bunun hemen mümkün olmaması halinde sözlü olarak derhal, toplu suçlarda ise en geç hakim huzuruna çıkarılıncaya kadar bildirilir. Kişi göz altına alınır alınmaz derhal müdafii ile görüştürülür. Kişinin yakalandığı veya tutuklandığı yakınlarına derhal bildirilir.

 

Yakalanan veya gözaltına alınan kişi, tutulma yerine en yakın mahkemeye gönderilmesi için gerekli süre hariç en geç 24 saat toplu olarak işlenen suçlarda ise en çok 4 gün içinde hakim önüne çıkarılır. Kimse bu süreler geçtikten sonra hakim kararı olmaksızın hürriyetinden mahrum bırakılamaz.

 

Tutuklanan kişilerin makul süre içinde yargılanmayı ve soruşturma veya kovuşturma sırasında serbest bırakılmayı isteme hakları vardır. Serbest bırakılma ilgilinin yargılama sürecince duruşmada hazır bulunmasına veya hükmün infazını sağlamak için bir güvenceye veya başka yükümlülüklerin yerine getirilmesine bağlanabilir.

 

Her ne sebeple olursa olsun hürriyeti kısıtlanan kişi kısa sürede durumu hakkında karar verilmesini ve bu kısıtlamanın kanuna aykırılığı halinde serbest bırakılmasını sağlamak amacıyla yetkili bir yargı merciine başvurma hakkına sahiptir. Yargı mercii kararını vermeden önce hürriyeti kısıtlanan kişiyi dinler. Bu esaslar dışında bir işleme tabi tutulan kişilerin uğradıkları zarar tazminat hukukunun genel prensiplerine göre devletçe ödenir.

 

Madde 10:

Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğinin korunması.

Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz. Herkes özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini ve bunların korunmasını isteme hakkına sahiptir. Mili Güvenliğin kamu düzeninin genel sağlığın (genel ahlakın) veya başkalarının hak ve hürriyetlerinin korunması veya makul şüphenin varlığı halinde suç işlenmesini önlenmesi amacıyla usulüne göre verilmiş hakim kararı olmadıkça ayrıca bu sebeplere ve adli soruşturma gereklerine bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça kimsenin üstü, özel kağıtları ve hiçbir eşyası aranamaz, bunlara el konulamaz. Yetkili merciin kararı 24 saat içinde görevli hakimin onayına sunulur. Hakim kararını el koymadan itibaren 48 saat içinde açıklar, aksi halde el koyma kendiliğinden kalkar.

 

Madde 11:

Kişisel bilgi ve verilerin korunması.

Kişisel bilgi ve verilerin gizliliği esastır. Herkes kişisel bilgi verilerin korunmasını isteme hakkına sahiptir. Bu hak kişisel bilgi ve veriler konusunda bilgilendirilme, bunlara erişme, düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsar. Kişisel bilgi ve veriler, ancak kişinin açık rızasına veya kanunla öngörülen meşru bir sebebe dayalı olarak, ayrımcılığa yol açmayacak şekilde toplanabilir, işlenebilir ve kullanılabilir. Kişisel bilgi ve veriler otomatik toplanamaz veya işlenemez. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin esas ve usuller, bu hakkın etkili olarak kullanılmasını sağlayacak şekilde kanunla düzenlenir. (BDP önerisi: kişilerin ırk, etnik köken, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep veya inançları, dernek, vakıf, parti ve sendika üyeliği, sağlık ve özel yaşamları, her türlü mahkumiyetleri ile ilgili kişisel veriler toplanamaz veya işlenemez.)