Uluslararası Çocuk Merkezi’nin ‘‘Yeni Anayasa’da Çocuk Hakları’’ na dair Önerileri/Görüşleri

17 Şubat 2012

Genel Esaslar

  • Yeni anayasa, insan haklarına dayanan ve çocukların haklarını kabul eden bir Anayasa olmalıdır. Başka bir deyişle, Anayasa’da çocuk, erişkinden farklı olan, bağımsız bir “hak öznesi” olarak görülmeli ve Anayasa çocukların bu haklardan yararlanmalarını sağlayacak özel önlemler içermelidir.

  • Anayasa’nın giriş bölümünde çocuk haklarına ve insan haklarına saygı ve bu hakların korunması ve uygulanmasına dair hükümler yer almalıdır. Anayasanın tüm bölümlerinde çocukları etkileyen tüm konularda çocuklar için özel maddelere yer verilmelidir.

  • Başka bir değişle Anayasa’da insan hakları ve hürriyetleri diye ayrı bir bölüm olmalı ve bunun içerisinde çocuk haklarıyla ilgili özel bir bölüm yer almalıdır.

  • Anayasa’nın diğer yasalara olan üstünlüğü ve hiçbir yasanın anayasaya aykırı olamayacağı gerçeği ifade edilmelidir.

  • Uluslararası insan hakları anlaşmalarının mahkemelerde doğrudan kullanımını sağlayacak bir madde açıkça yer almalıdır. Doğrudan uygulanamayacak maddeler bakımından insan hakları sözleşmelerindeki maddelerin iç hukuka aktarılması Anayasal bir yükümlülük haline gelmelidir.

  • Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru maddesi tanımlanırken, çocukların da bireysel başvurusu için özel önlemler alınması hükmü tanımlamada yer almalıdır.

Özel Esaslar

  • ‘Ayrımcılık yasağı ve eşitlik’ maddesinde yasalar önünde eşitlik tanımlanırken çocuk olmalarından dolayı çocuklara farklı muamelede bulunma yasağı getirilmelidir. Ayrımcılık alanlarına yaş ve engellilik eklenmelidir.

  • ‘Ayrımcılık yasağı ve eşitlik’ maddesinde çocukları da ilgilendiren mevcut pozitif ayrımcılık hükmü korunmalıdır.

  • ‘Ayrımcılık yasağı ve eşitlik’ maddesinde “özürlüler” olarak kullanılan ifade yerine “engellilier” kelimesi kullanılmalıdır.

  • Anayasa’ya , “18 yaşından küçük herkes çocuktur” ifadesinin açıkça yazılması ve tüm yasaların bu maddeye göre uyarlanması gerekir.
  • Eğitim hakkı ile ilgili bölümde,
    • Çocuğa verilecek eğitimin her türlü ideolojiden uzak, müsbet bilime dayalı, katılımcı, toplumsal cinsiyet eşitliğine ve ayrım gözetmeme ilkelerine bağlı, çocuğa eleştirel düşünme yeteneği kazandıran nitelikte olması gerekliliği eklenmeli;
    • din kültürü ve ahlak bilgisi dersi zorunlu olmaktan çıkarılmalıdır.
  • Çocuk Hakları, ‘Ailenin Korunması’ bölümünden çıkarılmalı erişkinden farklı bağımsız bir “hak öznesi” olarak Çocuk Hakları’na ayrı bir bölümde yer verilmelidir.
  • Yapılacak bu değişiklikle, yani, Çocuk Hakları’nın ayrı bir bölüm olarak yeni Anayasa’da yer alması ile, bölümün altında yer alacak aşağıda belirtilen yasal hakların açıkça görülmesi çocukların eşit bireyler olarak toplumda kabulünü ve yasal uygulamalarda hayata geçmesini güçlendirecektir:

  • Devlet, çocukla ilgili her türlü kararda çocuğun Yüksek Yararı’nı gözönünde bulundurur ve katılım hakkına saygı duyar; bu bağlamda çocuğun görüşlerini dinler, bu görüşleri uygulamalara yansıtır.

  • Çocuğa karşı şiddet her ortamda yasaktır ve Devlet, her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır.
  • Devlet, her çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaksal ve toplumsal gelişmesini sağlayacak yeterli bir yaşam standardına ulaşması için her türlü önlemi alır.

  • Devlet, çocuğun insanlık onuruna, haklarına ve temel özgürlüğüne saygı duyar. Çocuğun barışçı ve hoşgörülü; cinslerarası, etnik, ulusal, dini, engellilik gibi konularda tüm insanlar arasında ayrım gözetmeksizin, dostluk ruhuyla, özgür bir toplumda yaşamaya hazırlanması, doğal çevreye saygısının geliştirilmesi için her türlü önlemi alır.

  • Devlet, çocukların sağlığı için zararlı geleneksel uygulamaların kaldırılması amacıyla uygun ve etkili her türlü önlemi alır

  • Devlet, çocuğun dernek kurma ve barış içinde toplanma özgürlüklerine ilişkin haklarının hayata geçmesi için tüm önlemleri alır

  • Devlet, çocuğun, ekonomik sömürüye ve her türlü tehlikeli işte ya da eğitimine zarar verecek ya da sağlığı veya bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaksal ya da toplumsal gelişimi için zararlı olabilecek nitelikte işlerde çalıştırılmasına karşı korunma hakkını gerçekleştirmeye yönelik her türlü yasal ve idari önlemleri alır.

  • Haklarındaki suçlama yasal olarak sabit oluncaya kadar her çocuk masum sayılır ve hiç bir çocuk kanıtlanamayan şüphelerle hürriyetinden yoksun bırakılamaz. Çocuklar için hürriyetinden yoksun bırakma kararı en son başvurulacak bir önlem olarak düşünülüp, uygun olabilecek en kısa süre ile sınırlı tutulur.

 

Çocuk Danışma Grubu’nun Önerileri/Görüşleri (12-15 yaş)

Anayasa bir ülkede yaşayanlar arasındaki bir sosyal anlaşma niteliğindedir. Ortak yasamamızın nasıl şekilleneceğini gösterir. Ülkenin bütünlüğü ancak böyle sağlanır. Bunun için gerekli olan koşullar şunlardır:

  • Barış, huzur, kavga ve şiddetin olmaması, çevrenin kirli olmaması bize barış ve huzur verir
  • Ayrıcalıksız, eşit olmak, gelir eşitsizliğinin de olmaması
  • Özgür düşünebiliyor olmak, düşündüklerini söylediğinde cezalandırılmamak
  • Bireylerin, çocukların bağımsız olabilmesi
  • Bilgilendirme, haklar ve devletin yaptıkları konusunda bilgilendirme, Anayasa konusunda da bilgilendirme; ayrıca haksızlık olduğunda şikayet edilebilecek bir sistem olması gerekir, sesimizin duyulması için gerekli sistem olmalı, zarara ugradığımızda bunun karşılanması gerekir
  • Yasalar çignendiğinde, kötü birşey yapıldığında sorumluların ceza alıyor olması, adalet olması, Anayasa’ya, yasalara uyulmadığında birsey olmuyor, olması gerekir
  • Gelecekle ilgili kaygılıyız, bunların giderilmesi için eğitimde, işte eşitsizlik olmaması gerekir; eğitime bütçe, her okula bütçe verilmesi gerekir, yoksa Anayasa’da yazan zorunlu ve parasız eğitim olmuyor ve ayrımcılık yaratıyor.