Geleceğimiz Sokakta!

7 Temmuz 2011

HaberVan / 07.07.2011

Van’da Dünya Çocuk İşçiliğiyle Mücadele günü nedeniyle, ”Çocuk İşçiliğiyle Mücadele Yürüyüşü”
düzenlendi. Ama buda yetersiz kaldı.

Röpörtaj: Adem YILBOĞA – Hamdiye ERİK – VAN

Her cadde ve sokakta çocuklar karşımıza çıkar kimisi sigar, mendil, tartıcı veya dilencilik yapmakta. Vatandaşların özelikle park alanlarında dinlenmesi esnasında bu çocukların rahatsız verici tavırları bir hayli vatandaşıda sıkmakta. Halk ile yapılan röportajlarda; ailelerimizle park bahçelerine gelerek dinlenme fırsatı bulamıyoruzdiyerekten bu çalışan çocukların verdiği rahatsızlık dolayısıyla belediye ve emniyet tarafından denetlenmesi, ailelerine uyarılarda bulunmasını istiyoruz talebinde bulundular

Çocuk işçiliğinin, sosyal ve ekonomik açıdan hem insan hem çocuk hakları sorunu olduğu bilinmekte, ”Tüm dünyada 250 milyon kadar çocuk, yeterli eğitimden, sağlık hizmetlerinden ve temel özgürlüklerinden yoksun biçimde çalışmaktadır.

Okulların tatil olmasıyla birlikte sokakta çalışan çocukların sayısında artış olduğu gözlenmekte.
Binlerce öğrenci aileleriyle birlikte tarlalarda çalışmak üzere il dışına gitmekte. Yine birçok öğrenci okulların tatil edilmesiyle birlikte aile bütçelerine katkıda bulunmak için ayakkabı boyacılığı, kaçak sigara başta olmak üzere çeşitli işlerde çalışmak zorunda kalıyorlar. Bölgede işsizlik çok, bunun yanı sıra yasal olarak çocukların sokakta çalıştırılması da yasak. Sokakta çalışan çocuğun birçok tehlikeye maruz kalabileceği konusunda uyarı yapılmıyor mu? Birçok aile çocuklarının sokakta çalıştırılmasının suç olduğunu bilmiyor. Bu konuda yetkililer duyarsız mı kalıyor.

Sokakta çalışan çocuklar önceleri büyük şehirlerin bir sorunu olarak görülürken artık tüm illerde sayılarının artması ile ulusal bir sorun haline geldi. Bu nedenle sokak çocukları sık sık medyanın konusu olmakta; zaman zaman yaşanan bazı olaylar dikkatin üzerlerine yoğunlaşmasına yol açıyor. Sosyo-ekonomik konumları gereği 15 yaş ve altındaki çocuklar çalışan çocuk olarak adlandırılmaktadır. Çocuk emeği ise yasal yaşın altında istihdam edilen iş gücü olarak belirtilmektedir. Çocukların çalışmalarını engellemek amacıyla birçok uluslararası antlaşma ve sözleşmeler ile ulusal düzeyde yasalar çıkarılmasına rağmen çocuk işçiliği tarih boyunca bilinen bir olgudur. Çocuk Haklarına Dair Birleşmiş Milletler Sözleşmesi’nde (1989), çocuğun tehlikeli işler, eğitimine zarar verecek işler, bedensel, ruhsal, zihinsel sağlığına ve ahlaksal, toplumsal gelişimine zarar verecek işlerde çalıştırılmalarından korunmaları gerektiği belirtilmektedir.

Ülkemizde ve dünyada çalışan çocuk sayısına ilişkin kesin istatistik verileri olmamakla birlikte sayılarının ciddi boyutlara ulaştığı biliniyor. 2000 yılı verilerine göre dünyada yaşları 5-14 arasında olan yaklaşık 250 milyon çocuk çalışmaktadır (İLO, 2001). Türkiye’de bu her beş çocuktan biri olarak belirlenmiştir.

Bu bölümde araştırmada toplanan verilerin istatistiksel çözümleri sonucunda elde edilen bulgulara yer verilmiştir. Araştırmada elde edilen bulgulara göre sokakta çalışan çocukların çoğunluğunun 10-15 yaşları arasında (%82.88) olduğu ve sokakta çalışmaya başlama yaşının 6 yaşa kadar indiği; çoğunlukla sokakta çalışmaya 10-12 (%33.36) yaşlarında gelindiği anlaşılmaktadır.

Vanda Sokakta çalışan çocukların sokakta yaptıkları işe bakıldığında; sırasıyla ayakkabı boyacılığı (%45.20), sigara satıcısı (%23.291), tartıcı (%12.33), kağıt mendil satıcılığı (%8.90) ve sakız satıcılığı (%6.85) yapmış olduğumuz araştırmalar sonucu ortaya çıkmıştır.

Sokakta çalışan çocukların kazandıkları paraları harcama biçimlerine bakıldığında; %72.60ının kazandıkları parayı ailelerine verdiği, %20.55inin hem ailesi hem de kendisi için harcadığı, %6.85inin ise kendisi için harcadığı görülmektedir. Sokakta çalışan çocukların kazandıkları parayı ne tür kişisel harcamalar için kullandıklarına bakıldığında; %58.21inin okul masrafları için, %25.37sinin yiyecek için, %10.45inin giyecek ve benzeri gereksinmeler için, %5.97sinin ise sigara için harcadığı görülmektedir.

Sokakta çalışan çocukların %52.05i sokakta çalışan başka kardeşlerinin de olduğunu; belirtmişlerdir.

Sokakta çalışan çocukların %74.66sı sokakta çalışmayı bırakmak istediğini belirtirken, %24.66sı sokakta çalışmayı bırakmak istemediğini ifade etmiştir.

Sokakta çalışan çocukların %91.10u eğitimlerine devam etmeyi isterken; %7.53ü ise devam etmek istememektedir. Devam etmek istemediğini belirtenlerin % 45.45i okulu sevmedikleri için, %18.18i okumayı zor buldukları için, %36.36sı da diğer nedenlerden dolayı eğitimlerine devam etmek istemediklerini belirtmişlerdir.

Van’da bulunan cadde ve sokaklarında genelde sigara satıcılığı mendil, tartıcılık. vs gibi konularda sokakta çalışan çocuklarla, Zabıta müdürü ve halkla röportajlar gerçekleştirdik.

Röportaj: Hamdiye ERİK Sokakta çalışan çocuklar ile ilgili yapmış olduğunuz çalışmalarınızı bize anlatırımsınız.

Van belediye zabıta müdürü

A.Vahap KIPRAÇ: 2010 yılında sokakta sigara ve mendil satıcılığı yapan çocuklara yönelik bir çalışma yaptık. Bunun dışında tiner ve uçucu madde bağımlılığı bulunan ve dilenen çocuklar, sinyalizasyon ışıklarında araç camları temizleyen çocuklara yönelik de bir faaliyetimiz oldu. Zabıta müdürlüğü olarak biz bu yapmış olduğumuz çalışmayı belediye meclisimiz ile çocuk koruma ve kollama komisyonuna rapor halinde sunduk. Ancak Van hızla büyüyen ve göç alan bir il olduğu için bu çocukların sosyo- ekonomik durumlarına bakıldığında bu durumun önüne geçilemez olduğu belirtildi.

Sokakta çalışan çocuklar sorununun önüne nasıl geçilebilinir, buna yönelik çalışmalarınız oldu mu?

A.Vahap KIPRAÇ: Çalışan çocuk olgusunun ortadan kaldırılması sadece zabıtanın çalışmaları ile olmaz. Ancak bu konu üzerinde Van Valiliğinin büyük bir hassasiyet göstermesi gerektiğini de belirtmek isterim Her ne kadar yapmış olduğumuz çalışma sonucu aldığımız çocukları ailelerine teslim ederek uyarılarda bulunsak bile akabinde bunun önüne geçmenin mümkün olmadığını gördük. Mendil veya sigara satıcılığı yapan çocukları ,evine bıraktığımızda ertesi gün sinyalizasyon ışıklarında araç camı silmeye veya tiner gibi uçucu madde kullanmaya yöneldiğini görüyoruz.

Hamdiye Erik: Cadde ve sokaklara baktığımızda sokakta çalışan çocukların sayısı gittikçe artmakta. Sizin yapmış olduğunuz çalışmalar sonucunda Van’da çalışan çocuk sayısı kaç olarak belirlendi.

Kıpraç: Zabıta müdürlüğü olarak 2010 yılından itibaren yapmış olduğumuz çalışmalar sonucu sokakta çalışan çocuk sayısının 350 olduğunu tespit etmiş bulunmaktayız. Adres ve isim olarak belirtmek isterdim ancak bu küçümsenecek bir rakam değil. Van için korkunç bir rakam.
Bu çocuklar gelecek her türlü istismara açıktır. Ve bizim yapmış olduğumuz çalışmalar neticesinde bu çocukları toplarken hepsinin ailelerine gitme gibi bir şansımız olmadı. İsim ve adres alarak çalışmalar yapabildik. Suçlu çocuk yoktur suça itilen çocuk vardır.

(Burhan ALETA, mendil satıcısı), henüz 11 yaşında olan Burhan ilköğretim 3. sınıf öğrencisi. Babasının rahatsızlığı nedeniyle hem okuyor hem de çalışıyor. Evin gelir kaynağı olmadığı için çalışmak zorunda kaldığını ifade eden Aleta, babasının bel fıtığından dolayı yatalak olduğunu belirtiyor.

(Cevat SARIGÖZ: Sakız satıcısı), 13 yaşında ve kendisinin dört yıldır sokakta çalıştığını dile getirerek 4 yıldır kendisinin ayakkabı boyacılığı, tartıcılık, selpak, sigara, sakız satıcılığı yaptığını ,zabıtalar tarafından uyarılar aldığını ancak bu işi mecbur kaldığından dolayı yaptığını söylüyor. Sarıgöz, ilköğretim 6. sınıfta okulu bırakarak maddi imkânsızlıklardan dolayı sokakta satıcılık yaptığını evin ihtiyaçlarını karşılamak için çalıştırıldığını söylüyor.

(Veysel ULUAT: Sigara satıcısı): 15 yaşında ilköğretim 8. sınıf öğrencisi sigara satıcılığı dışında ayakkabı boyacılığında yaptığını ve kulüplerde çalıştığını ifade ediyor. Uluat, çalışma sebebinin bir meslek öğrenmek amaçlı olduğunu anlatıp, babasının çalıştığını ve ilerde herhangi bir sorunla karşılaşmayıp, bir meslek sahibi olmayı amaçladığını vurguladı.

(RABİA KIZILTAŞ: Vatandaş) “Sokakta çalışan çocuklar için şunu belirtmek isterim pek tasvip edilecek bir durum olmadığıdır. Küçük yaşta çocukları çeşitli işlerde çalıştırılarak küçük bedenlerden gelir elde etmek için sokağa terk edilmiş çocuklar olarak nitelendiriyorum. bu çocukların olması gereken yerde değil de sokakta büyümesi gelecekte kalelerimizin ne kadar sağlam(!) olduğunun göstergesi olacaktır… Yetkililerin ve ailelerin bu konuya daha fazla duyarlılık göstermesi gerektiği düşüncesindeyim” dedi.

NOT: Çalışmada elde edilen bulgulara bakıldığında, sokakta çalışan çocukların çoğunluğunun çok çocuklu ailelerden geldiği görülmektedir. Ailenin bakabileceğinden fazla sayıda çocuk sahibi olması, çocuğun bakımı, korunması ve gelişimi ile ilgili gereksinmelerini karşılama görevini yeterli bir biçimde yerine getirmesini engellemektedir. Bu durum çocukları sokakta çalışmaya yönelten nedenlerden biri olarak da görülebilir.