Çocukların Örgütlenme Özgürlüğü Hakkı

11 Mart 2015

Çocukların Örgütlenme Özgürlüğü Hakkı

Adem Arkadaş-Thibert

Temel bir insan hakkı olan örgütlenme özgürlüğünün ve bu özgürlüğün demokrasinin oluşumuna ve gelişimine katkısını ancak yasalar ya da uygulamalar bizi kötü etkilediğinde düşünürüz. Başımıza kötü birşey geldiğinde şikayet etmek için yetkililere gider, bir mektup gönderir ya da sadece seçimlerde oy vermemiz gerektiğinde katılırız yönetime. Çocuklar söz konusu olduğunda oy verme haklarının olmaması bir yana, kolayca ulaşabilecekleri, onların gözünü korkutmayan büyüklükte, çocukların kolayca anlayacakları idari ve hukuki belgelerle donanmamış bir sistemin olmayışı, genelde ülkenin yarısına yakınını oluşturan çocuklar için daha da zordur. Oysa kendimizi ilgilendiren kararlara katılmak  ve bunun için örgütlenmek temel insan haklarımızdandır ve katılımcı demokrasinin de temelini oluşturur.

Örgütlenme özgürlüğü hakkı Türkiye’nin taraf olduğu birçok insan hakları belgesinde garanti altına alınmıştır.[1] İnsan hakları sözleşmeleri her ne kadar çocuklar da dahil tüm insanların haklarını hukuki garanti altına alsalar da, çocukların örgütlenme özgürlüğü hakkı Çocuk Haklarına dair Sözleşme’ye (ÇHS ya da Sözleşme) kadar göz ardı edilmiştir. ÇHS, çocukları yetişkin korumasına muhtaç pasif hizmet alan bireyler olarak değil, kendilerini etkileyen kararlara katılım hakkı olan ve kendileriyle ilgili karar alma yönünden giderek artan bir sorumluluğu deneyimleyen bireyler olarak tanımlamaktadır. Sözleşme’nin 12. Maddesi (Madde 5 ve Madde 13-17 ile birlikte), çocukların kendi hayatlarına ilişkin konulara etkin olarak katılıma hakkına saygı gösterilmesi gerektiğini vurgular. Türkiye, ÇHS’ye taraf ülkelerden biri olarak, ÇHS’nin gerekleri ve AB’ye üyelik süreci doğrultusunda çocuk haklarına ilişkin bazı reformları gerçekleştirmiştir. Örgütlenme özgürlüğü alanında, Dernekler Kanunu’nun 3. Maddesi’ndeki değişiklikle çocukların 15 yaşından itibaren dernek kurması, 12 yaşında itibaren de bu derneklere üye olması mümkün hale gelmiştir. Ancak bu reform yasada kalmış, uygulamaya yansımamıştır. Hükümet içi ve dışı bir takım yapılar (çocuk grupları, komiteleri, vb.) mevcut olmakla birlikte, bunların faaliyetleri yetişkinlerce yönlendirilmekte, çocukların hayatlarını etkileyecek kararlara katılım hakkını ve örgütlenme özgürlüklerini geliştirmeye ilişkin yeterli alan ve imkan yaratmaları söz konusu olmamaktadır. Bu alanda çalışan STÖ’ler, konuya ilişkin sistematik ve yapısal değişikliklerin gerçekleştirilmesi anlamında yeterli farkındalığı henüz geliştirmiş değillerdir.

Türkiye’nin nüfusunun üçte birini oluşturan çocukların örgütlenme özgürlüğü ve böylece karar alma süreçlerini etkileme hakları Dernekler Yasası’nın çocukları ilgilendiren kısımları hayata geçmediği sürece yeterince gerçekleşemeyecektir. Bu yasanın hayata geçebilmesi ise ancak bir eylem planı ile çocukların örgütlenme özgürlükleri için gerekli ortamın sağlanması ve çocukların desteklenmesi ile başarılabilir. Böylece çocukların kendilerini ilgilendiren yasal, kamu politikaları, program ve projelere sağlıklı ve bağımsız girdi sağlayarak daha verimli ve uygulanabilir yasalar, politikalar, program ve projeler geliştirilmesine katkıları sağlanabilir.

Örneğin; Dernekler Kanunu’nun özellikle 3. Maddesinin uygulanması için hedefleri, sorumluları, zaman tablosu belli çocuklarla ve STÖlerle beraber bir eylem planı hazırlama; destek mekanizmaları kurma (yer sağlama, çocuk alanında çalışan STÖlerle ortak danışmanlık sağlama, çocuk derneklerinden sorumlu ve çocuklarla çalışacak bir birim ve sorumlular atama, vb); Dernekler Kanunu’nun 12-15 ve 15-18 yaşındaki çocukların anlayabileceği dilde iki versiyonunun hazırlanıp yaygınlaştırılma atılabilecek ilk basit adımlar olarak düşünülebilir.

[1] İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi Madde 20, Ekonomik Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi Madde 8, Medeni Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi Madde 22, Çocuk Haklarına dair Sözleşme Madde 15, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Madde 11, Avrupa Sosyal Şartı Madde 5 vb.

 

Creative Commons Licence
Çocukların Örgütlenme Özgürlüğü Hakkı by Adem Arkadas-Thibert is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.